Verrijzenis of Reanimatie?

We kunnen ons wel iets voorstellen bij de diepe teleurstelling van de leerlingen van Jezus van Nazareth. Na zoveel jaren van wanhoop verschijnt plots die dopende Johannes die alle tekenen vertoont van een echte profeet. Eindelijk, God spreekt weer! En wat laat Hij Johannes onthullen? Wel, niemand minder dan Jezus van Nazareth is Zijn geliefde zoon.

Stel je dan voor dat je door die wonderlijke persoon wordt aangesproken: "Jij! Kom en volg mij." Dat euforisch gevoel van uitverkiezing wordt wel getemperd wanneer die Jezus op ernstige toon lijkt te verwijzen naar lijden, onbegrip, en zelfs een marteldood. Maar dat wordt dan weer wat gecounterd door verwijzingen naar het rijk van God, overwinning en opstanding op de derde dag.

En dan - je hart zou er van ineenkrimpen - dan wordt die Jezus gevangen genomen, beschimpt en gefolterd. Zal hij van dat kruis afkomen? Stelt hij het wonder uit tot op het hoogtepunt van de agressie? Neen, hij kan het niet. De Vader waarnaar hij zoveel verwees, heeft hem verlaten. Hij gaat het niet halen. Hij sterft! Alles wordt donker. Je hebt de verkeerde geloofd. De volgweg van Jezus, de verhoopte Messias, loopt uit op de dood. Eén ding is duidelijk, nu blijven volgen, is ook zelf gekruisigd worden. De leerlingen vluchten en ondergaan het totale failliet van het geloof. Ik betwijfel of zij nog een fractie van hoop hadden om hun finale oordeel uit te stellen tot op die derde dag waar Jezus naar verwezen had. Dit lijkt het einde.

Toch vertellen de evangelieteksten ons dat een aantal mensen op wonderlijke wijze vernamen dat Jezus er niet meer is. "Ik weet dat u Jezus zoekt die gekruisigd is. Hij is niet hier. Hij is tot leven gewekt." Hoe reageer je daarop als teleurgestelde leerling? Met ongeloof. Maar de interesse van Petrus is gewekt. Zou er iets bovennatuurlijks aan de hand zijn? Er blijken verschijningen te gebeuren van de tot leven gewekte Jezus. De verbazing stijgt!

Wat betekent het dat Hij tot leven is gewekt? Wil dat zeggen dat zijn hevig gemartelde lichaam terug bezocht werd door zijn ziel, waardoor het, op enkele wonden na, gereinigd en hersteld werd? Is er sprake van reanimatie, de terugkeer van de ziel? Besef dan dat een gereanimeerd lichaam zich hier opnieuw moet vestigen en zelfs opnieuw moet sterven. Niet zo bij een verrezen lichaam. Dat wordt namelijk opgenomen in de ons-overstijgende-bovennatuur!

Een verrezen lichaam kan zich hier niet langer domiciliëren, maar neemt plaats bij de hemelse Vader. De verrijzenis moet dus evenzeer een hemelvaart zijn. Misschien wordt het zo wat duidelijker waarom Lucas en Marcus de hemelvaart van Jezus op diezelfde paasdag optekenen. Het verklaart ook waarom Jezus enkel nog verschijnt en telkens weer verdwijnt. Hij keert niet terug naar een woonplaats in de buurt van Jeruzalem, waar je Hem zou kunnen gaan opzoeken. Hij verschijnt op eigen initiatief en wanneer Hij daarop weer verdwijnt, is Hij weer bij de Vader. "Hij is niet hier!" zoals de engel duidelijk maakt. Elk verdwijnen is een terugkeren naar de Vader en dus een hemelvaart.

Het kan ons niet duidelijk zijn hoe een bovennatuurlijk tegenwoordig-komen door de menselijke ziel wordt waargenomen, maar dit weten we wel: Vanaf de derde dag - dat is de dag waarop voor de jood de dood onomkeerbaar is - opende God op wonderlijke wijze hart en verstand van leerling en geliefde, en overtuigde hen dat de verrijzenis, de overwinning op de dood een feit is. Meer en meer mensen komen tot het euforische besluit dat Jezus leeft en de dood dus toch overwonnen heeft.

Wat is er aan de hand? Er komen getuigenissen binnen van verschijningen. De hoop groeit bliksemsnel. De uitroep "Jezus is verrezen." weerklinkt. Als daarenboven zelfs de teneergeslagen leerlingen van Jezus de opstanding beginnen te verkondigen, komt alles echt in beweging. Waar komt dat groot geloof en die grote overtuigingskracht vandaan die in staat is door te groeien tot de climax van pinksteren waar het persoonlijk getuigenis omgevormd wordt tot een kerkelijk getuigenis met als gevolg dat nu ook de omstanders beginnen te geloven en zich laten dopen?

De kerk is van start en ze heeft iets verwonderlijk aan boord, namelijk, de onuitwisbare en voor de wereld ook wel onverklaarbare overtuiging, dat de Gekruisigde de dood overwonnen heeft door de liefde en aan de apostelen verschenen is.

En verschijnen blijft Hij doen, onopgemerkt maar wel absoluut. Is de Eucharistie niet de blijvende verschijning van de Verrezene waar hij aan tafel gaat, brood neemt, de zegen uitspreekt, het breekt en het ons aanreikt? Laten wij dan onze ogen openen om Hem te herkennen. Want heeft Hij niet gezegd: Weet wel, Ik ben met jullie, alle dagen, tot aan de voleinding van de wereld!?

De afstand tussen Boven en Beneden

In Tertio 623 nam ik kennis van de uitgesproken visie van een aantal progressieve katholieken. Ignace D’Hert, Marc Van Tente en Eddy Van Waelderen, twee priesters en een religieus, waren bij de eerste theologen die het manifest Gelovigen nemen het woord ondertekenden. Waarom zij dat deden, kan duidelijk worden als wij ons even bekend maken met hun manier van denken. Zij verwoorden een visie waarbij de kerk beschouwd wordt als een feilbare en bijgevolg ook gefaalde poging tot het vormgeven van het bedoelde Rijk van God.

Jezus Christus is voor hen vooral Rabbi Jesjoea uit Nazaret die, als profeet, het rijk van God verkondigt door een nieuwe interpretatie van de Thora om zo terug te keren naar haar oorspronkelijke betekenis, namelijk een levensweg waar men niet oordeelt noch veroordeelt maar ruimte geeft en opricht. De profeet Jesjoea trad op in de naam van God, troostte, nam angst weg en deed opstaan in waardigheid. Na zijn dood werden de herinneringen aan diens woorden en handelingen in verhalen doorgegeven waarvan we er een aantal terugvinden in de evangeliën.

De joodse verkondigers van Jezus’ boodschap dachten in termen van groeien, evolueren en worden. Maar doordat de gelovigen uit de heidenen niet vertrouwd waren met deze denkwijze en de Griekse filosofie prefereerden, herdachten ze de boodschap in termen van zijn en niet van worden en evolueren. Volgens het progressieve denken loopt het hier verkeerd. Deze inculturatie zou er toe gebracht hebben dat de woorden van Jezus als statische filosofische termen gelezen werden en dat trouw aan Jezus vervangen werd door trouw aan de onveranderlijke leer van de kerk.

De kerk wordt door hen niet gezien als door God ingesteld of geleid. Zij zien een instituut dat, vooral sinds Constantijn in de vierde eeuw, steeds meer een machtsinstituut geworden is en dat de geloofsbeleving van de christenen wil bepalen. Hier hanteren zij dezelfde techniek die ook protestanten gebruiken om af te rekenen met de tastbare kerk die hun beweging voorafgaat.

De progressieve visie wil in staat gesteld worden om vandaag de kerkelijke boodschap te bepalen en verklaart daarom dat waarheid nooit is, maar altijd gezocht moet worden en slechts nu en dan, gedeeltelijk en voorlopig, gevonden wordt. Voor hen is ware orthodoxie niet de trouw aan de leer van de katholieke kerk, maar het blijvend zoeken naar de steeds nieuwe zin vanuit het Jezusgebeuren.

Met al het bovenstaande is het niet verwonderlijk dat deze progressieve theologen afwijkende visies op katholiek kerk-zijn wensen te ondertekenen. Elke kans wordt gegrepen om de kerk te hertekenen aan de hand van het amorfe en telkens opnieuw te definiëren Jezusgebeuren. In het protestantisme liet men destijds de kerkelijke traditie achter zich om vervolgens de bijbel krampachtig te omhelzen. Maar het liberaal denken van sommige katholieken levert daarenboven ook de Schrift in en gaat creatief op zoek naar de verdwenen-geachte mondelinge traditie van een opvallende profeet van heel lang geleden.

Je kan het progressief denken over Jezus - die hier niet langer de Zoon van God mag zijn - niet typisch protestants noemen, maar katholiek is het zeker ook niet. Het lijkt zelfs het einde van het geloof. Een soort capituleren en een aansluiten bij de lange rij agnosten.

Het blijft moeilijk om een God te volgen die enkel een tekst achterliet. Zeker zo moeilijk, zoniet onmogelijk is het, een God te volgen, wiens profeet van weleer niet luid genoeg kon roepen opdat we vandaag zouden weten wat geloven in God moge betekenen. Zouden we de kerk toch niet nodig hebben? Is het kerkelijk magisterium niet juist datgene wat geloven haalbaar maakt?

Het kerkelijk leergezag hoeft daarvoor geen hermetisch onbuigzame data aan te leveren. Katholieken zijn geen slachtoffers van de harde schrifttekst, of ongeuanceerde of onbarmhartige geloofsverkondiging. Er is zeker de ruimte en het geduld voor een gedegen interpretatie van datgene wat God ons aanreikt. Filosoof André Cloots drukt het mooi uit in Tertio 619:

De Bijbel is, in tegenstelling tot de Koran, niet het letterlijke woord van God; door God gedicteerd van bovenaf. Het ‘Woord van God’ is de Christus en de interpretatie van die Christus gebeurt door de vier evangelies, de theologie, de kerkvaders, de traditie, het kerkelijke leergezag en uiteindelijk het individuele hart van iedere gelovige. Interpretatie alom dus. (...) Die interpretaties zijn altijd mensenwerk - al zal de gelovige daar ook de Geest Gods in aan het werk zien.

Als we gelovig willen blijven, of anders gezegd, als we het leven willen beschouwen vanuit Gods grote liefde, dan moeten we oog hebben voor het werk van de heilige Geest in de geschiedenis. Dan moeten we Hem danken voor het historisch-aantoonbare mandaat waarmee de kerk het evangelie blijft verkondigen. Ook moeten we God danken voor het geschenk van ons geweten waarmee we de oefening blijven maken om het kerkgeloof te verzoenen met onze eigen diepe en unieke levenservaringen.

Er is veel om voor te danken, maar hoe zouden wij de Vader in de hemel kunnen danken, zonder onze moeder op aarde, de kerk, die ons aanleert wat het is om echt eucharistisch en dankbaar te zijn?

De deur van de huiskerk

Hoe blaas je vitaliteit in een mastodont als de Kerk? Doe je dat met een reformatie of doe je dat met een concilie? Met een pauselijk schrijven gericht aan de gelovigen of met een vernieuwingsbeweging die de nadruk gaat leggen op een favoriet accent?

Of moeten we gewoon aankloppen bij de heilige Geest, de ziel van de Kerk? Ja, je komt snel bij hem uit wanneer je het hebt over vitaliteit of levenskracht in het christendom. We verwachten veel van de Geest. Hij lijkt wel de goeroe van de Kerk die het allemaal zou kunnen oplossen.

Maar wat valt er op te lossen en wat is de oorzaak van de futloosheid in de Kerk?

Misschien moeten wij ons afvragen wat wij verstaan onder kerk-zijn. Beseffen wij voldoende dat wij kerk zijn? We verwijzen naar bisschoppen en pastoors als we het over de kerk hebben en zelf laten we ons verkleinen tot bezoekers van die kerk, als we dat überhaupt nog doen één keer per week. Met die afstand tussen ons hart en onze kerkperceptie, wordt het moeilijk enige vitaliteit te genereren.

Wat kunnen wij, christengelovigen, dan doen?

Wat we niet moeten doen, is passief wachten op het intitiatief van de heilige Geest. We moeten ook niet wachten op de volgende paus die 'het allemaal anders zal doen'. Wacht vervolgens ook niet op die ideale priester voor je parochie en richt ten slotte je hoop niet langer op het geloofsonderricht in de school.

We hebben nood aan een wonder. Een wonder dat wij reeds ontvangen hebben! Ik heb het over die mysterieuze parel die elk gezin permanent met zich meedraagt, namelijk, het huwelijkssacrament. Jawel, dat sacrament brengt God in het gezin en is bron van liefde en eenheid, zolang we dit maar in groeiende mate gaan beseffen en geloven. Een gezin wordt huiskerk vanuit het sacrament van de verlossing: het huwelijk!

Om die redden is er een profetische rol weggelegd voor de huiskerk. De missionaire klank van de Kerk hangt vandaag dus ook van jou af, en van jouw gezin. De Geest heeft zijn werk gedaan. Hij initieert, de kerkleiding verkondigt, en alle gelovigen moeten zorgen voor een infuus van vitaliteit. Daarom moeten we afsteken naar de diepte van ons katholiek-zijn. En dat doen we niet alleen, dat doen we in koor met onze geliefden, met de leden van onze kleine gemeenschap, ons gezin en onze huiskerk.

Want het gaat gelukkig niet slechts om de geloofsstrijd van het individu. Het gaat veel meer om het samenspel van de verschillende karakters, de verschillende vragen en antwoorden, de input van de verschillende leeftijden, kortom, de unieke dynamiek van het gezin-zijn. Het geloofsverhaal is een samenspel van kinderlijk geloof en volwassen levenservaring en al wat daar tussen beweegt. Vertrouw eerst op het wonder van het sacrament dat je in huis hebt. Beschouw het als een bron voor je eigen relatie en voor alle gezinsleden. Laat de kinderen deelnemen aan het geloofsgesprek en breng als ouder de objectiviteit van de geloofsleer aan de orde. Maak vervolgens werk van het netwerken met andere gelovige gezinnen die zich bewust worden van diezelfde zending. In nederige maar ook in goed gedoseerde verbondenheid kunnen we van elkaar zo veel leren. Dit samenspel kan onze redding zijn.

In aanvulling op de beleving van de grote kerk op zondag, moet het gezin een moment uitkiezen waarop gepraat kan worden over de voorbije en de komende dagen. Een laagdrempelige vergadering - het lijkt bijna een microkosmos van een kerksynode - waar je met elkaar praat over van alles en nog wat, maar ook heel bewust gezamenlijk bidt en even tijd maakt voor een geloofsitem. Hier gebeurt het! Op niet opdringerige wijze roep je eigenlijk uit: "Jawel, wij zijn nog katholiek en wij zullen onze missie samen herontdekken". Elke week opnieuw. Laat dit moment van huiskerk-zijn de context vormen voor een bewustere zondagsbeleving. En laat de eucharistische zondag de katholieke legitimatie worden van het kerk-zijn thuis.

Met dit doel voor ogen moeten we als ouders op zoek naar de juiste woorden en de juiste tools om die huismomenten doeltreffend te maken.

Is het bijvoorbeeld geen goed idee om samen gevolg te geven aan de oproep van Maria te Fatima en te investeren in eerstezaterdagbelevingen? Vermits we in de toekomst nog weinig garantie hebben dat elk dorp zijn eigen parochiekerk zal hebben, moeten we misschien werk maken van parochiale gebieden, waarbij we grote cirkels trekken met als middelpunt de sacramenten en ook diepe spiritualiteit zoals die eerstezaterdagen van eerherstel welke zo een soort aantrekkingspunt kunnen worden voor een authentieke en gemeenschappelijk geloofsbeleving. De cirkels en de af-te-leggen-afstand worden groter, maar het uitnodigende licht mag des te feller schijnen.

Mag ik jullie, gezinnen, ouders, warm oproepen om tijd vrij te maken om die huiskerk te worden. Geloof en verwacht dat door het herschikken van de agenda en de bereidwilligheid van het drukke gezin, de tank van de vitaliteit aangeboord wordt. Laat de helige Geest toe om doorheen de deur van de huiskerk, de deur van het gezin, door te stromen naar de parochie, het bisdom en de wereldkerk. Laat zo het wonder gebeuren dat de Kerk nodig heeft, namelijk de bewuste participatie van de christengelovigen in de nieuwe evangelisatie. Hier kan het gezin bijdragen aan een vitaal christendom want vanaf vandaag, zijn wij aan zet!