Verrijzenis of Reanimatie?
Thursday, January 26, 2012 at 3:02PM 
We kunnen ons wel iets voorstellen bij de diepe teleurstelling van de leerlingen van Jezus van Nazareth. Na zoveel jaren van wanhoop verschijnt plots die dopende Johannes die alle tekenen vertoont van een echte profeet. Eindelijk, God spreekt weer! En wat laat Hij Johannes onthullen? Wel, niemand minder dan Jezus van Nazareth is Zijn geliefde zoon.
Stel je dan voor dat je door die wonderlijke persoon wordt aangesproken: "Jij! Kom en volg mij." Dat euforisch gevoel van uitverkiezing wordt wel getemperd wanneer die Jezus op ernstige toon lijkt te verwijzen naar lijden, onbegrip, en zelfs een marteldood. Maar dat wordt dan weer wat gecounterd door verwijzingen naar het rijk van God, overwinning en opstanding op de derde dag.
En dan - je hart zou er van ineenkrimpen - dan wordt die Jezus gevangen genomen, beschimpt en gefolterd. Zal hij van dat kruis afkomen? Stelt hij het wonder uit tot op het hoogtepunt van de agressie? Neen, hij kan het niet. De Vader waarnaar hij zoveel verwees, heeft hem verlaten. Hij gaat het niet halen. Hij sterft! Alles wordt donker. Je hebt de verkeerde geloofd. De volgweg van Jezus, de verhoopte Messias, loopt uit op de dood. Eén ding is duidelijk, nu blijven volgen, is ook zelf gekruisigd worden. De leerlingen vluchten en ondergaan het totale failliet van het geloof. Ik betwijfel of zij nog een fractie van hoop hadden om hun finale oordeel uit te stellen tot op die derde dag waar Jezus naar verwezen had. Dit lijkt het einde.
Toch vertellen de evangelieteksten ons dat een aantal mensen op wonderlijke wijze vernamen dat Jezus er niet meer is. "Ik weet dat u Jezus zoekt die gekruisigd is. Hij is niet hier. Hij is tot leven gewekt." Hoe reageer je daarop als teleurgestelde leerling? Met ongeloof. Maar de interesse van Petrus is gewekt. Zou er iets bovennatuurlijks aan de hand zijn? Er blijken verschijningen te gebeuren van de tot leven gewekte Jezus. De verbazing stijgt!
Wat betekent het dat Hij tot leven is gewekt? Wil dat zeggen dat zijn hevig gemartelde lichaam terug bezocht werd door zijn ziel, waardoor het, op enkele wonden na, gereinigd en hersteld werd? Is er sprake van reanimatie, de terugkeer van de ziel? Besef dan dat een gereanimeerd lichaam zich hier opnieuw moet vestigen en zelfs opnieuw moet sterven. Niet zo bij een verrezen lichaam. Dat wordt namelijk opgenomen in de ons-overstijgende-bovennatuur!
Een verrezen lichaam kan zich hier niet langer domiciliëren, maar neemt plaats bij de hemelse Vader. De verrijzenis moet dus evenzeer een hemelvaart zijn. Misschien wordt het zo wat duidelijker waarom Lucas en Marcus de hemelvaart van Jezus op diezelfde paasdag optekenen. Het verklaart ook waarom Jezus enkel nog verschijnt en telkens weer verdwijnt. Hij keert niet terug naar een woonplaats in de buurt van Jeruzalem, waar je Hem zou kunnen gaan opzoeken. Hij verschijnt op eigen initiatief en wanneer Hij daarop weer verdwijnt, is Hij weer bij de Vader. "Hij is niet hier!" zoals de engel duidelijk maakt. Elk verdwijnen is een terugkeren naar de Vader en dus een hemelvaart.
Het kan ons niet duidelijk zijn hoe een bovennatuurlijk tegenwoordig-komen door de menselijke ziel wordt waargenomen, maar dit weten we wel: Vanaf de derde dag - dat is de dag waarop voor de jood de dood onomkeerbaar is - opende God op wonderlijke wijze hart en verstand van leerling en geliefde, en overtuigde hen dat de verrijzenis, de overwinning op de dood een feit is. Meer en meer mensen komen tot het euforische besluit dat Jezus leeft en de dood dus toch overwonnen heeft.
Wat is er aan de hand? Er komen getuigenissen binnen van verschijningen. De hoop groeit bliksemsnel. De uitroep "Jezus is verrezen." weerklinkt. Als daarenboven zelfs de teneergeslagen leerlingen van Jezus de opstanding beginnen te verkondigen, komt alles echt in beweging. Waar komt dat groot geloof en die grote overtuigingskracht vandaan die in staat is door te groeien tot de climax van pinksteren waar het persoonlijk getuigenis omgevormd wordt tot een kerkelijk getuigenis met als gevolg dat nu ook de omstanders beginnen te geloven en zich laten dopen?
De kerk is van start en ze heeft iets verwonderlijk aan boord, namelijk, de onuitwisbare en voor de wereld ook wel onverklaarbare overtuiging, dat de Gekruisigde de dood overwonnen heeft door de liefde en aan de apostelen verschenen is.
En verschijnen blijft Hij doen, onopgemerkt maar wel absoluut. Is de Eucharistie niet de blijvende verschijning van de Verrezene waar hij aan tafel gaat, brood neemt, de zegen uitspreekt, het breekt en het ons aanreikt? Laten wij dan onze ogen openen om Hem te herkennen. Want heeft Hij niet gezegd: Weet wel, Ik ben met jullie, alle dagen, tot aan de voleinding van de wereld!?
Rob's Column
Reader Comments (12)
De Nederlandse vertaling spreekt over een 'verheerlijkt' lichaam. Gezien de situatie een treffende titel.
Hoe dat technisch tewerk is gegaan interesseert me in alle eerlijkheidn weinig. De vraag is dan ook niet 'verrezen of gereincarneerd' maar 'gebeurd of niet.'
En ja, dan is ineens de eucharistie/ het avondmaal het allerbelangrijkst. Ik ben het daarin volledig met je eens.
Ha Rob,
Bedankt voor je post.
Het lijkt me helder dat de opstanding niet zonder meer een reanimatie is. Het ons-overstijgen wat je noemt is een correcte weergave daarvan. Het is niet slechts het terugkeren van de ziel van Jezus tot de Vader. Maar het opstaan van zijn lichaam als verheerlijkt - geestelijk lichaam. Niet minder-lichamelijk maar juist meer-lichamelijk.
Ik proef in je bijdrage en je tweetwisseling met @stoepie wel dat je het moment van de hemelvaart op 40 dagen na Pasen relativeert. Hoewel Lukas in zijn evangelie inderdaad de hemelvaart op dag 1 lijkt te laten plaatshebben en Johannes het zogenoemde klein-pinksteren kent, laat dezelfde Lukas in Handelingen daar een cesuur van 40 dagen in vallen.
Hoewel die 40 dagen prima gezien worden als een symbolische tijd, is voor Lukas die 40 dagen een tijd van bijzondere verschijningen, afgesloten door een hemelvaart, waarna Christus op een andere manier tegenwoordig wordt, nl. door zijn Geest.
In de eucharistie is Christus daarom tegenwoordig, door zijn Geest.
Dat is zo'n beetje mijn visie.
Op het stukje Roomse transsubstantiatie van de Eucharistie na, klopt dit ook mijn visie op de opstanding. Als eerste kreeg Christus een verheerlijkt lichaam. Ik meen dat Paulus ergens schrijft dat Christus' nieuwe lichaam zo een borg is dat wij op de dag des Heren ook zullen verrijzen in een nieuw lichaam. Dus geen reanimatie.
Beste Rob,
Leuk om te lezen!
Ik snap de verbazing van de discipelen wel op het moment dat ze Jezus aan het kruis genageld zien worden en Hem daarna hangend te zien sterven. Ik vermoed dat ze dit ‘einde’ totaal niet hadden verwacht. Door de evangeliën heen zie je dat er in de joodse gemeenschap vooral een verwachting is dat Jezus een aards koninkrijk gaat stichten. Ik vermoed dat de discipelen dit ook tot op het laatst moment hebben verwacht. En in dat plaatje is natuurlijk geen plek voor de dood van hun Heer en Meester! Pas na Jezus opstanding snappen ze de diepere ‘geestelijke’ betekenis van Jezus woorden, bijvoorbeeld wanneer Johannes dit toelicht in het tweede hoofdstuk van zijn evangelie:
18 Maar de Joden vroegen: ‘Met welk teken kunt u bewijzen dat u dit mag doen?’ 19 Jezus antwoordde hun: ‘Breek deze tempel maar af, en ik zal hem in drie dagen weer opbouwen.’ 20 ‘Zesenveertig jaar heeft de bouw van deze tempel geduurd,’ zeiden de Joden, ‘en u wilt hem in drie dagen weer opbouwen?’ 21 Maar hij sprak over de tempel van zijn lichaam. 22 Na zijn opstanding uit de dood herinnerden zijn leerlingen zich dat hij dit gezegd had, en zij geloofden de Schrift en alles wat Jezus gezegd had.
De opstanding van Jezus heeft dus de ogen van de discipelen geopend, helemaal na de uitstorting van de Heilige Geest. Terugkijkend kijken ze opeens heel anders naar alles wat Jezus heeft gedaan en gezegd. Ik schrijf dit om er later op terug te komen.
In je blog schrijf je dat een opgestaan lichaam anders is dan een gereanimeerd lichaam. Het opgestane lichaam van Jezus was een verheerlijkt lichaam en daarmee inderdaad anders (en grootser) dan zijn aardse lichaam. Zelfs de apostel Johannes, die toch jarenlang zo’n beetje het meest dicht bij Jezus op aarde geleefd heeft, schrikt wanneer Hij het verheerlijkte lichaam van zijn oude Vriend ziet (openbaring 2):
10 Op de dag van de Heer raakte ik in vervoering. Ik hoorde achter me een luide stem, die klonk als een bazuin 11 en die tegen me zei: ‘Schrijf alles wat je ziet in een boek en stuur dat naar de zeven gemeenten, naar Efeze, Smyrna, Pergamum, Tyatira, Sardes, Filadelfia en Laodicea.’ 12 Ik draaide me om, om te zien welke stem er tegen mij sprak. Toen zag ik zeven gouden lampenstandaards, 13 en daartussen iemand die eruitzag als een mens. Hij was gekleed in een lang gewaad en had een gouden band om zijn borst. 14 Zijn hoofd en zijn haren waren wit als witte wol of als sneeuw, en zijn ogen waren als een vlammend vuur. 15 Zijn voeten gloeiden als brons in een oven. Zijn stem klonk als het geluid van geweldige watermassa’s. 16 In zijn rechterhand had hij zeven sterren en uit zijn mond kwam een scherp, tweesnijdend zwaard. Zijn gezicht schitterde als de felle zon. 17 Toen ik hem zag viel ik als dood voor zijn voeten neer. Maar hij legde zijn rechterhand op me en zei: ‘Wees niet bang. Ik ben de eerste en de laatste. 18 Ik ben degene die leeft; ik was dood, maar ik leef, nu en tot in eeuwigheid. Ik heb de sleutels van de dood en van het dodenrijk.
Het opgestane, verheerlijkte lichaam van Jezus maakt dus indruk. En ik vermoed dat ook wij onder de indruk raken van ons eigen opgestane, verheerlijkte lichaam en de lichamen van de dierbaren die wij zullen tegenkomen. Want net als Jezus zullen ook wij opstaan in een nieuw leven, in een verheerlijkt lichaam. Maar draait het uiteindelijk om de keus tussen verrijzenis of reanimatie bij Jezus? Ten diepste geven wij natuurlijk zelf invulling aan deze woorden. We hoeven de opstanding van Hem dus ook niet helemaal dicht te timmeren in een theorie.
Ik schreef eerder dat de discipelen na de opstanding van Jezus heel anders terugkeken op Zijn woorden en daden. Zo denk ik dat wij later na de opstanding terugkijkend snappen hoe de verrijzenis en verheerlijking van Jezus’ en ons lichaam gegaan is. Hoe dat proces precies gaat, weten we nu niet en dat maakt mij eerlijk gezegd ook niet zo veel uit. Want we mogen er op vertrouwen dat de opstanding goed zal zijn, omdat Jezus ons is voorgegaan in het proces van opstanding en ons daarin ook mee zal nemen. En daarom sluit ik graag aan bij de woorden uit je een na laatste zin:
Laten wij dan onze ogen openen om Hem te herkennen.
Daar ben ik het helemaal mee eens. Want als we Jezus volgen, mogen we leren zien dat Hij het beste met ons voorheeft. Niet voor niets zijn de eerste woorden van de verrezen Jezus in Openbaring 1 tegen Johannes ‘wees niet bang’. Zo hoeven ook wij niet bang te zijn voor de dood, omdat we daarna met Hem zullen opstaan in een nieuw leven. Hoe dat bij Jezus ging en bij ons zal zijn? We zullen het zien!
Groeten,
Hylke
Ps: ik gebruik verrijzenis en opstanding een beetje door elkaar. Volgens mij betekent dit hetzelfde, maar ben jij meer vertrouwt met het woord ‘verrijzenis’ en ik meer met het woord ‘opstanding’. Overigens heeft het woord ‘verrijzenis’ voor mij wel een vriendelijke klank, als is het alleen al omdat Henri Nouwen dit woord in zijn boeken veel gebruikt en daarom positieve herkenning oproept!
@Hans
Gebrek aan interesse over hoe iets in zijn werk gaat, kan soms wat fatalisme openbaren. Ik snap het niet, maar geloof het wel. Het kan zelfs de eerste uiting zijn van onderdrukte twijfel.
Vroeger was 'gewoon aannemen' misschien voldoende, maar niet vandaag. We zitten ondertussen aan de nieuwe evangelisatie waarmee we de mensen willen bereiken die het geloof hebben gelaten omdat het niet voldoende helder werd gebracht.
Natuurlijk kan niemand de opstanding beschrijven, noch doorgronden. Toch is er voldoende ontwikkeling van de geloofsleer om al zeker uit te sluiten wat verrijzenis niet is. En dat helpt ons goed vooruit.
Het is niet reanimatie waarbij hetzelfde verkreukte lichaam opnieuw bezocht wordt door de ziel.
Het is ook niet reïncarnatie waarbij de persoon terugkeert in de geschiedenis.
Verrijzenis: is het verlaten van de aardse dimensie, en aldus het verlaten van de bios en de geschiedenis.
Een verrezene vertrekt in plaats dat deze terugkeert. Een verrezen persoon kan je niet op straat ontmoeten, tenzij deze kiest om te verschijnen. Als deze verschijnt, dan is de ervaring van deze verschijning, geen vaststelling van een aanwezigheid in tijd en ruimte, maar moet deze waarneming gebeuren in de geest, in de bovennatuur. Dit maakt de ontmoeting niet noodzakelijk minder reëel in de ervaring, maar 'de ongelovige filmcamera's in de buurt' zouden wel niets registreren. Je zal het daarna zelf moeten vertellen wat je beleefd hebt.
Dit geeft al aan waarom Jezus ervoor kiest om sacramenteel tegenwoordig te komen. Hij is absoluut tegenwoordig, maar ontsnapt aan onze blik. In tijd en ruimte zien wij brood en wijn, maar weten doorheen het geloof dat Jezus evenzeer aanwezig is, als toen voor de apostelen die Hem mochten ontmoeten na de verrijzenis.
@ Wim
Inderdaad, het wordt helder dat 40 inderdaad symbolisch is, en dat de verrijzeniservaring, bovennatuurlijke ervaringen zijn, waarvan van men naderhand moet getuigen. De tijdsaanduiding is dus niet bindend. Wel zie ik een aantal en een zekere tijd van persoonlijke verrijzeniservaringen, een soort opstapeling van getuigenissen, die uiteindelijk uitmonden in een kerkelijke en publieke verrijzeniservaring met pinksteren.
De hemelvaart afzonderen binnen de tijd is dan slechts een liturgisch noodzakelijk gegeven. Want wij denken, en zo hoort het ook, lineair.
@ Kees
Ik begrijp dat je je hoedt voor Roomse invloed zoals de bijvoorbeeld de wezensverandering ;-)
Nochtans, als we verrijzenis goed begrijpen, dan merken we een sterke continuïteit tussen het tegenwoordigkomen van een Verrezene en het tegenwoordig komen onder de gedaante van brood en wijn. Wat anders mogen we leren van het Emmaus-verhaal?
De Verrezene herkennen wij (maar we kunnen Hem niet zien) bij het breken van het brood. De absolute tegenwoordigheid - God is hier! - terwijl wij, wat onze blik betreft, slechts brood en wijn zien.
Jezus is niet hier. Hij is bij de Vader en heeft gekozen om via het gebroken brood en de beker der dankzegging tot ons te komen. Elke communie is een verrrijzeniservaring.
Lezen we dan deze woorden van Jezus nog eens terug:
Wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, blijft met Mij verbonden en Ik met hem. Zoals Ik leef uit de Vader, de Levende, die Mij gezonden heeft, zo zal ook hij die zich met Mij voedt, leven uit Mij.
Ik kan een heel eind met je meegaan, in het feit dat het een verrezen lichaam is. Een gereanimeerd lichaam zou, denk ik, behalve de getoonde gaten in handen en voeten, nog veel meer littekens bevatten van de verschrikkelijke martelingen die Jezus ondergaan had.
Jij schrijft: "Is er sprake van reanimatie, de terugkeer van de ziel? Besef dan dat een gereanimeerd lichaam zich hier opnieuw moet vestigen en zelfs opnieuw moet sterven. Niet zo bij een verrezen lichaam. Dat wordt namelijk opgenomen in de ons-overstijgende-bovennatuur!"
Dit deed me denken aan Mozes en Elia, die niet hier op aarde zijn gestorven. Zij zijn, noem het maar, opgenomen in de hemel. En worden bij de verheerlijking op de berg, in een verheerlijkt lichaam getoond. Met andere woorden, een lichaam hoeft niet per sé te sterven, om de verheerlijkte status te krijgen.
@Rob
Je noemt verrijzenis het verlaten van de aardse dimensie. Toch legt Jezus er telkens getuigenis van af dat zijn verlaten van de aarde tijdelijk is.
Uiteindelijk is de bedoeling dat de verheerlijkte lichamen van Jezus en zijn volgelingen op aarde wonen. Niet in een bovenaardse dimensie.
In plaats van 'verlaten' zou ik verrijzenis liever noemen 'overstijgen van de aardse dimensie'. Hemelvaart duidt dan op het tijdelijk verlaten.
Groet,
Wim
Grrr, laat ik mij toch weer verleiden, trap ik er toch weer in. Omdat ik hier toch enig tegengeluid mis, moet ik, als niet theoloog de handschoen maar weer oppakken.
Kort dan. Vorig jaar heb ik al eens een uitgebreide discussie gevoerd met iemand over opstanding/hemelvaart, misschien ook interessant om eens terug te lezen.
http://gegrammena.wordpress.com/2011/06/03/opstanding-en-hemelvaart-een-tweetrapsraket/
Hier wil ik volstaan met te verwijzen naar 1 Korinthe 15, waar Paulus heel uitgebreid uitlegt dat het opgestane lichaam wel degelijk een lichaam is, maar wel een 'verheerlijkt' lichaam. Tastbaar dus, mensen mochten Jezus aanraken, hij at, wandelde naast mensen, was 'echt', in de zin dat hij geen geest was. Tegelijk, was het een eeuwig, verheerlijkt, niet aan plaats gebonden lichaam, geschikt voor tijdreizen, volmaakt, niet meer te verwonden.
Wellicht dat de wonden, de littekens, als symbool moesten dienen voor ons, op het zichtbare gerichte stumperds. Maar het was in principe volmaakt. Onaantastbaar. Eeuwig. Goddelijk.
Waar het dan was, tussen de verschijningen door? Geen idee. Niet vermeld is kennelijk niet belangrijk genoeg om te weten.
En het avondmaal, de transsubstantiatie? Dat is weer een heel ander verhaal ...
Een interessant artikel over dezelfde problematiek vind je hier:
Opstanding en hemelvaart: een tweetrapsraket? - Cor Hoogerwerf
Er is altijd ruimte voor meer nuance. Wim schrijft terecht "in plaats van 'verlaten' zou ik verrijzenis liever noemen 'overstijgen van de aardse dimensie'. "
Inderdaad moeten we verrijzenis niet zien als een domiciliewissel. Iemand anders met kennis van zaken mailde mij ook dit:
"Een verrezen lichaam wordt opgenomen in de onsoverstijgendewerkelijkheid van God. Het is niet aan tijd en ruimte gebonden. Van bij God kan Christus in onze tijd en ruimte binnentreden, op een nieuwe wijze.Zo komt de Verrezene aanwezig, verschijnt Hij, in de gemeenschap van zijn leerlingen, in het breken en delen van het brood, in een concrete mens, vaak eerst onherkend ..."