Waarom Maria maagd bleef
Monday, July 18, 2011 at 5:34PM 
Op Twitter plaatste ik een uitspraak met een hoog uitdagingsgehalte:
"Waarom Maria maagd bleef: Het was altijd ongeoorloofd een menselijk geslachtsdeel in het heilig tabernakel te plaatsen."
De conclusie dat Maria naast Jezus nog andere kinderen gebaard heeft, wordt door de meeste protestanten als een makkelijk aantoonbaar argument beschouwd. Inderdaad, met het "voordat" in Mt 1:25 zoals vertaald naar het Nederlands, haalt de protestant bijzonder makkelijk zijn gelijk.
Ik zou kunnen starten met de veel ruimere interpretatie van het Griekse woord adelphoi dat evenzeer gebruikt werd voor neven en nichten of met de mogelijkheid dat de oudere weduwnaar Jozef, reeds kinderen had van een eerste vrouw. Maar neen, ik wil focussen op een specifieke gevoeligheid.
Een gevoeligheid die zelfs Luther en Calvijn deelden. Deze twee hervormers, die naar verluid de Schrift bijzonder trouw wensten te zijn, waren gescandaliseerd door de gedachte dat Maria nog andere kinderen zou gebaard hebben! Deze gedachte was ooit éénmaal geopperd door Helvidius (die schreef rond 380) en werd meteen weerlegd door de heilige Hieronimus die zich hiertoe beriep op het unanieme geluid van de apostolische vaders zoals Ignatius, Polycarpus en Justinus de Martelaar. Verder was de gedachte onbestaande. Je hoort het goed, verder las niemand de bijbelse teksten en concludeerde daarop dat Maria, na het zo bovennatuurlijk dragen van God, vervolgens ook haar natuurlijke seksuele leven de volle ruimte gaf, met een uitgebreide kroost tot gevolg.
We kunnen dus vaststellen dat dit argument in het leven is geroepen om een eerder bestaande frustratie rond de rol van Maria kracht bij te zetten. Gebruik makende van de nieuwe ruimte die de Reformatie boodt, kon nu ook de rol van Maria gereduceerd worden tot 'werktuig van het goddelijk plan'.
We mogen dus stellen dat de algemene christelijke traditie nul opening had (zelfs geen 10 cm ;-) voor de gedachte dat Maria, de moeder van Jezus, nog andere kinderen zou gebaard hebben. Om dit argument dan toch te kunnen maken moest men het principe 'sola scriptura' toepassen en de traditie volstrekt negeren.
Luther, Calvijn, de katholieke traditie en deze blogger, blijven dus gescandaliseerd door deze gedachte. Hoe komt dat toch? Laat ik daartoe een voorafgaand onderscheid maken tussen twee sterk uiteenlopende visies. Dat mag hopelijk voldoende licht werpen op ons onderwerp.
God is bij machte. Iedereen akkoord. God heeft een plan. Iedereen akkoord. Als Hij iets beslist, maakt Hij keuzes die de andere opties onmogelijk maken, want Hij is soeverein. Akkoord?
Gods keuzes zijn niet altijd meteen logisch. Hij wil ons redden door ons tegemoet te komen vanuit de hemelse gewesten. De tweede persoon van de godheid daalde neer als reddende Geest? Neen. Daalde Hij dan neer als een Engel? Neen. Of kwam Hij ons tegemoet met een mensenlichaam dat in de hemel werd geboetseerd, afdalende op een wolk? Nogmaal 'neen'.
God heeft verordend dat de menswording geïnitieerd wordt in de hemel, ontvangen wordt in een menselijke baarmoeder en zich daardoor in de tijd actualiseert. De Godmens bestaat niet voorafgaand aan de aankondiging van de engel en de overschaduwing van de heilige Geest! God heeft een plan en het is er één waar de schepping - die nochtans gevallen is - wordt aangeduid als de noodzakelijke vruchtbare aarde waarin het zaad van God moet vallen. Wat God niet moest doen, doet Hij toch. Hij koppelt zichzelf en zijn heilsplan aan zijn beschadigde schepping, aan een menselijke ontvanger.
Maar hoe kan het zuivere zaad neervallen in een onreine bodem? Hoe kan God zelf zich neerzetten op een bevlekte troon? Denk er om, de Godmens groeit niet alleen IN een menselijke coeveuse, maar vanuit een menselijke eicel!
Van in de vroegste tijden vond met het volledig vanzelfsprekend, dat God om al het bovenstaande een tabernakel heeft geschapen, die gepast was om de eeuwige heilige God die ervoor koos om mens te worden, te dragen.
Je kan hier werkelijk nooit genoeg over mediteren. Het is pas als je weigert deze contemplatieve oefening te maken, dat je kan stellen dat God zijn zaad stort in door zonde bevlekt mensenomhulsel.
De apostelen en de eerste christenen begrepen ogenblikkelijk dat al de meticuleuze instructies die God gaf bij het vervaardigen van het heilig tabernakel in het oude verbond, natuurlijk verwezen naar het heiligingswerk dat God voltrok bij het scheppen van het menselijk tabernakel: de moederschoot waarin de Mensenzoon zou ontstaan, zou groeien en geboren worden.
Deze noodzakelijke voorbereiding om van een zondig mens een heilig tabernakel te maken, noemt de kerk niets minder dan 'verlossing'. Maria is dus verlost vanaf haar conceptie met het oog op de verdiensten van haar Zoon en is door een intieme en onverbreekbare band met Hem verenigd; daarbij een uitverkoren dochter van de Vader en een unieke tempel van de Heilige Geest. Zonder verdienste werd zij verlost tot tabernakel Gods. Op deze wijze heeft de Drie-eenheid verordent dat het mogelijk zou zijn om de menselijke natuur aan te nemen opdat de mensheid door het geloof de goddelijke natuur kan ontvangen.
Wat is dus het grote verschil?
De katholiek gelooft in de wonderlijke voorbereiding van de menswording en herkent in Maria het ultieme tabernakel waarin, in analogie met het oude verbond, alleen plaats kan zijn voor God.
De protestant gelooft dat aan de uitgekozen vrouw geen voorbereiding is geschied en dat zij zodoende geen tabernakel was, maar eerder een te respecteren menselijk werktuig van God; een bijzondere draagmoeder voor God.
De protestanse visie benadrukt het gewoon-menselijke van Maria en ook het tijdelijke van haar positie. Een tijd lang droeg zij God in haar, maar toen Deze de schoot verliet, bleef een vrouw achter die zoals elke andere vrouw nood had aan seksualiteit en aan een mooi project om een groot gezin uit te bouwen.
In de protestantse couveuse is, na het vertrekken van God, ook nog plaats voor een paar bevoorrechte mensen, die mochten vertoeven in dezelfde ruimte waar God negen maanden verbleef.
In het katholieke tabernakel, in de reine schoot van de maagd, is enkel plaats voor God. Voor de katholiek, maar zelfs voor Luther en Calvijn, is het een heiligschennende gedachte te denken dat de man van Maria, de voedstervader van Jezus, de ongevoeligheid zou hebben gehad om deze verborgen tuin waarin Gods genade een plaats had bereid voor Zijn Zoon, te benaderen op een moment van seksuele vervoering.
Je mag nu zelf kiezen aan welke kant je gaat staan. Zolang je maar weet dat het kamp van de couveuse niet bestond voor het tijdstip van de Reformatie. En zolang je maar beseft dat de mariale conclusies niet ontstaan zijn ten gevolge van futiel theologisch geknoei, maar ten gevolge van het diep overwegen van het wonder van de menswording.
Drie-eenheid, Maria, Vroege Kerk
Reader Comments (15)
Sola Scriptura inderdaaad:
Mattheus 1: 25: Jozef had geen gemeenschap met haar voordat ze haar zoon gebaard had.
Kortom, wel nadat.
Matteüs 12:47 "uw moeder en uw broers staan buiten"
Maria was voorbereid? Zelfs onbevlekt ontvangen? Ik geloof er niets van. Als Gabriël haar bezoekt met het Evangelie in Lucas 1:34 is het enige wat ze kan uitbrengen: "maar hoe kan dat dan? ik heb geen sex gehad?"
Nee de Roomse mythologie rond Maria Theotokos is honderden jaren na Christus ontstaan in de klooosters en onder maagden en nonnen die een boegbeeld nodig hadden om hun levenswijze te legitimeren.
In Galaten 1:19 en in 1 Korinthe 15:7 lezen we over Jakobus, de broer van de Heer. De Galaten brief schreef Paulus waarschijnlijk zo'n 50 jaar na Christus geboorte, de eerste Korinthe brief is waaarschijnlijk ook oorspronkelijk en iets ouder. Ook in Handelingen lezen we over Jakobus, de broer van Jezus. Kortom, de vroeg-Christelijke kerk kende de familie van Jezus en wist dat Maria's maagdelijkheid niet langer duurde dan tot aan haar eerste bevalling.
Tja... het is een mooie theorie, die voor mijn gevoel vooral is ontstaan uit ongeloof. Het kan toch niet zo zijn dat God zich zó verlaagt? Mens worden? Geboren worden uit een zondige vrouw? Ondenkbaar.
Precies. Ondenkbaar. Een mysterie. Je kunt het proberen te ontleden. Of te 'beschermen' door er allerlei theorie omheen te bouwen. Allemaal goed te begrijpen. Maar wat verandert erdoor? Het verhaal blijft schokkend, vreemd, onbegrijpelijk. Aanstootgevend, kennelijk niet alleen voor de wereld...
@Kees
De bedoeling waarom ik de traditie zo luid laat spreken, en in dit geval tot en met de twee grootste hervormers toe, is dat de protestantse lezer hiermee in zijn denken en conclusies zou kunnen gaan rekening houden, i.p.v. het blind herhalen van zijn eigen vertrekpunten.
Maar wat zijn jouw eerste woorden? “Sola Scriptura” en het herhalen van het “voordat”. Ik kon dus evengoed niets geschreven hebben.
Je maakt de juiste concusie over jezelf: “Ik geloof er niets van.” Het gaat hier nochtans over dingen die je in de vroegste kerkgeschiedenis (en dus niet honderden jaren later) kan waarnemen. Tijd dus, om de ogen te openen.
@Jan Kees
Ik hoop dat je het even nakijkt en ontdekt dat de ‘theorie’ zoals jij het noemt de consensus is van de vroege kerk.
Je maakt trouwens de omgekeerde conclusie. Het diep overwegen van de menswording en de koppeling met de gebruiken van het oude verbond tonen juist het grote ontzag voor God die wel degelijk de zondige wereld uitkiest en betrekt in zijn verlossingsplan. God daalt dus dieper neer dan men kan voorstellen. Alleen hoeven wij dat niet pejoratief te duiden met een term zoals “verlaging” omdat het ons juist met vreugde stemt dat God ons verlost heeft zoals hij dit deed. Wat Maria overkwam, met het oog op de verdiensten van Jezus de Verlosser, zal ons allen overkomen als we het geloof bewaren. Dat is goed nieuws en mag ons met hoop vervullen.
God is mysterie maar ook openbaring. Terwijl we het mysterie mogen bewaren, zijn we wel verplicht om datgene wat geopenbaard werd te omhelzen. De ontleding, of de ontwikkeling van de geloofsleer, moeten we ontvangen als een geschenk.
Een schokkend evangelie? Aanstootgevend? Helemaal niet, want de liefde en goedheid van God worden er schitterend mee in beeld gebracht. Onbegrijpelijk? Helemaal niet. Verrassend? Voor de nieuwe evangelicale protestantse lezer lijkt dit laatste wel van toepassing, want deze leest per definitie zonder traditie en gaat enkel voort op wat hij vandaag ziet staan. Ik breng juist aan deze voordehandliggendheid dus niet bestond tot en met de hervormers. Dat zou ons toch aan het denken mogen zetten, niet?
Lees mijn reactie op Het evangelie volgens @instantypo.
Wim
Ah mai! Rob wat een uitspraak, en dat zomaar het heelal ingegooid! Nou lef heb je wel :-)
Maar ik wil ook wel een duit in het zakje doen: het beeld van Maria als tabernakel (de Shekina die over haar kwam; net als bij de inwijding van de tempel van Salomo is dat niet zomaar iets) en als Ark van het verbond, zoals Johannes haar in de hemel zag (Op. 11, 19 - 12, 1). Om te weten wie Maria is zullen we misschien naar de achtergronden van de tabernakel en de ark van het verbond moeten kijken in het Oude Testament. Wellicht wordt ons daar nog veel meer bekend.
Mariamne
@ Mariamne En zeggen dat "amai" ofte "a Mai", vervlaamst Portugees is (via de Antwerpse haven aangescheept) voor een oerkatholiek schietgebed: "Moeder!" :-)
Het valt me toch op dat er in geen enkele reactie iets staat over dat de grootste Reformatorische denkers het blijvend maagd zijn van Maria als logisch aanvaardden. Als dit geloofspunt 1600 jaar als evident werd bestempeld, is dat dan geen goede reden om hier even verder over na te denken?
Beste Rob,
onlangs was ik in de Sint-Servaasbasiliek in Maastricht. Erg interessant!
Ik zag er een bekend schilderij van de stamboom van Jezus. Het schijnt in de middeleeuwen te zijn ontstaan en het is natuurlijk volgens de Traditie, dus onze protestantse vrienden zullen hier vast aan twijfelen.
Maar het interessante was dat men daar stelde dat Anna, de moeder van Maria, na Joachim nog twee keer is getrouwd. Lijkt me wel een mogelijkheid als je weet dat in de joodse traditie, na de dood van haar man, een vrouw moest opgenomen worden door een schoonbroer. (Hoe zat dat weer precies?)
De kleinkinderen van Anna en haar tweede man, waren o.a. Jakobus.
Lijkt me een logische uitleg dat het hier dus gaat om een halfbroer, maar dus geen kind van Maria.
Zeker wanneer je weet dat het woord adelphoi zowel broer, neef als halfbroer kan betekenen...
En als die protestantse vrienden waarvan sprake hier geen rekening mee willen houden, begrijp ik niet waarom ze niet naar de Griekse grondtekst willen kijken of geen rekening willen houden met mogelijke andere verklaringen voor het woord adelphoi.
Hallo Jan,
De reden waarom huidige protestanten in dit geval niet naar de grondtekst en de andere betekenissen willen kijken, mag duidelijk zijn. Waarom dieper graven als je met een rechtstreekse lezing van de vertaalde tekst makkelijk je a priori kunt staven? Het vertrekpunt is dat Maria niet in belangrijkheid mag stijgen, en dit is een vlotte manier om Maria een stuk te banaliseren.
Wat ik minstens verwacht van de niet-fundamentalistische protestant is een respectvol aanvaarden dat het katholiek argument geen dwaas of vooringenomen standpunt is, maar inderdaad de geschiedenis en de Traditie aan haar kant heeft.
Rob
Deze post had ik nog niet gelezen. En wat zegt de traditie over die arme Jozef? Het is toch niet waarschijnlijk, noch eervol voor Maria of voor hemzelf, dat hij als een soort van ongecastreerde eneuch door het leven moest.
Maar Paul toch. Wat een gevoelsmatig argument, recht uit de onderbuik :).
Je zou het zelfde over Jezus kunnen zeggen. Die werd soms ook door bewonderende vrouwen omringd. Bovendien vergeten protestanten acuut dat Jezus, de vrijwillige onhuwbaarheid aankondigt en daaraan toevoegt dat het moeilijk te begrijpen is vanuit de onderbuik.
En waarom zou er geen eer bestaan in het beschermen van de uitverkoren vrouw en de de mensenzoon? Is Gods genade niet groot genoeg om iemands roeping haalbaar te maken voor de geroepene?
To the point: je hebt er geen moeite mee om de Overlevering te negeren en het nieuwe moderne standpunt te aanvaarden. Waarom geen vreugde vinden in een eeuwenlange consensus en de deugd van het geloof beoefenen?
Rob
Welaan, in het kader van onze mini-interreligieuze dialoog respecteer ik je zienswijze. Waarom ik het moderne standpunt aanvaard? Van Calvijn weet ik niet het meeste, maar Luther was natuurlijk op de eerste plaats een kind van de Katholieke Kerk. It takes a lifetime to undo.
En wat Jozef betreft. Door met Maria te trouwen nam hij al de sociale schande op zich. Hij was natuurlijk stapelverliefd op haar en nu zou hij ook nog eens op zodanige wijze voor het blok worden gezet? Het zal niet vrijwillig zijn geweest. Hoe dan ook, als je mij wilt overtuigen van Jozefs maagdelijkheid, dan ware het eenvoudiger geweest als alle Katholieke Priesters ter wereld een toonbeeld van kuisheid zouden zijn. Inmiddels weten we wel beter. De dienaren der Kerk knijpen massaal de kat in het donker. Gun Jozef en maria een eervol samenzijn in een mooi huwelijk. Maagdelijkheid in mijn seculiere leefomgeving dwingt overigens totaal geen respect af whatsoever. Het wordt meer gezien als een aanwijzing van vreemd gedrag en gebrek aan vermogen om te binden en te geven.
Sorry dat ik zo stellig klink. ik wil niemand kwetsen, maar ik vind het niet nodig dat we in deze 'eye to eye' zien. Ik geloof helemaal in de maagdelijke geboorte. Dat tabernakelverhaal vind ik alweer lastiger.
Wat geloven protestanten en katholieken trouwens over de chromosomenparen?
Soms is geloof ver te zoeken. 'Geloof alleen', dat vindt men snel, namelijk theologische abstracties, maar naar echt geloof, als antwoord op wat de christelijke kerk ons altijd en met aandrang heeft voorgehouden, kan men lang zoeken.
Deze maatschappij, hier mooi vertegenwoordigd door Paul Miller, zoekt een teken, namelijk de volle realisatie van de hemel, waar niemand nog zondigt, zeker de priesters niet, want dan, dan zullen ze geloven!
Maar dat teken zal hen niet gegeven worden, want de hemel, de volle realisatie van Gods verlossing, is niet voor nu. We zullen het moeten doen met het indrukwekkende voorbeeld van vele heiligen die er nu wel zijn, waaronder vele toegewijde priesters. Wie ogen heeft om te zien, zal vervolgens ook het minder tastbare kunnen aanvaarden en zodoende groeien in waar geloof ter bevordering van echte geloofseenheid in de christelijke kerk.
Of houden we ons liever bezig met beschuldigende veralgemeningen of met chromosoomparen en andere afleidinkjes?
Rob
Ik wil reageren op de voor mij pijnlijke manier van spreken over Maria en Jozef. Ik denk niet dat het fair is om onze vrije ideeën over seks en huwelijk zomaar op een koppel van 2000 jaar geleden toe te passen.
Ik ben bereid om mee te gaan in "sola scriptura".
Dat Maria geen andere kinderen had moge zeer duidelijk zijn uit de woorden van Christus aan het kruis aan Johannes en Zijn moeder: Vrouw ziedaar uw zoon, zoon ziedaar uw moeder. Hij vertrouwde de bescherming van Zijn moeder toe aan Johannes, dat was niet nodig geweest als er nog andere kinderen waren geweest.
Ook Jozef was geen dwaze sukkel. Hij heeft net als Maria een ja-woord gegeven. Maria kreeg bezoek van een engel en Jezus kwam in haar schoot door de overschaduwing van de Allerhoogste. Stel het u maar eens voor, dat verandert een mens zijn leven toch helemaal? Ze heeft ja gezegd aan God om Zijn Zoon te willen ontvangen. Ook Jozef heeft een keuze gehad. Hij was niet "wanhopig verliefd". Hij dacht in stilte van haar te scheiden, om haar niet in opspraak te brengen, maar ook hij kreeg een bovennatuurlijke ontmoeting met een engel in zijn droom, die hem geruststelde dat het Kind dat Maria droeg van de H. Geest was (Matheüs 1, 19-24). Je moet het je eens voorstellen! De langverwachte Messias! En geroepen worden door een engel van God zelf! Dat is een goddelijke opdracht, die groter is dan een priesterlijke roeping! Jozef heeft zelfs drie keer contact met een engel, die hem precies zegt wat hij moet doen, ivm de vlucht naar Egypte. Jozef heeft dus ook een roeping van God gekregen om Maria en Jezus te beschermen. Jozef en Maria wisten dus heel goed Wie hun kindje was. Zij hebben ja gezegd op de vraag van God om Zijn Zoon op te voeden en te beschermen. Dat is een levenstaak! Gedurende dertig jaar leefde Jezus in het verborgene in het gezin in Nazareth. Het opvoeden van de Zoon van God is echt wel niet iets dat je even doet naast je andere kinderen. Zij hebben allebei begrepen welk offer God van hen vroeg toen ze "ja" zeiden, daarvoor hoef je het evangelie maar te lezen en te bemediteren, om de absurditeit aan te voelen van een hoop kinderen in dat kleine huisje in Nazareth. De vrees voor God begint met het respect voor Zijn ouders: Maria Zijn moeder, moet wel perfect geschapen zijn, want Jezus was het enige Kind dat Zijn moeder zelf mocht uitzoeken, en Jozef is ook uitgezocht als beschermende aardse vader, voedstervader: hij kreeg de indrukwekkende opdracht van de engel zelf om voor het Kind en Zijn moeder te zorgen. Als je dit op je laat inwerken, bemediteert, dan kun je toch alleen maar in aanbidding neervallen, zoals de herders en de wijzen. Als je de Zoon op een heel bijzondere wijze liefhebt als gelovig christen, hoe kun je dan niet evenzeer de twee mensen liefhebben die Hij zelf uitkoos en die Hem 30 jaar een thuis hebben gegeven? Maria en Jozef waren niet zomaar passanten in het leven van Jezus, ze waren de meest belangrijke mensen in Zijn leven.
@Chantal
Je lijkt op mijn post te reageren. Als Protestant heb ik geen Maria en Jozef devotie nodig. Ik realiseer me inmiddels al te goed dat deze kwestie voor de een belangrijker is dan voor de ander. Ik zie het als een secundaire issue en maak er dus geen primaire geloofszaak van. We kunnen er wat mij betreft dus 'gewoon' in mening over verschillen, maar we zijn één in Christus, door de Geest gedoopt in één lichaam. Laten we dat belijden en vasthouden. Straks in de hemel geef ik graag mijn mening voor een betere. :-) En ik sluit niet uit dat Sola Scriptura daar straks ook als heresie wordt gezien, maar voorlopig doen we het er maar even mee. Bij gebrek aan beter. Dat Sola is trouwens vreemd, want er zijn er wel drie van.